ئاگاداری بۆ دۆستانی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی تیرێژ(شنۆ)

ئاگاداری بۆ دۆستانی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بی تیرێژ(شنۆ)

به‌ پێی بڕیاری لێژنه‌ی چیرۆک له‌مه‌ودوا له‌ به‌رنامه‌کانی ئه‌م به‌شه‌ (چیرۆک) زنجیره‌وتارێک سه‌باره‌ت به‌ ئه‌ده‌بیاتی چیرۆکی پۆست مۆدێرن له‌ کتێبی (ادبیات پسامدرن)،(کۆمه‌ڵه‌ وتار)، له‌ وه‌رگێرانی پیام یزدانجو – چاپی نشر مرکز ، تاو و توێ ده‌کرێت. هه‌موو جارێک به‌شێک له‌و وتاره‌ی باس ده‌کرێت، له‌ سه‌ر ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌ به‌ زمانی فارسی بڵاو ده‌کرێته‌وه‌ هه‌تا دۆستان بتوانن پێشتر ئاگاداری بابه‌ته‌که‌بن.

به‌ هۆی نه‌بوونی کات ئه‌م پێشه‌کیه‌، هه‌ر ئه‌مڕۆ باس ده‌کرێت.به‌ هیوای سه‌رکه‌وتنی هه‌موولایه‌ک.
خوێندنه‌وه‌ی چیرۆکی "کاوێژ"
(تکایه‌ پێش خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م ره‌خنه‌یه‌، جارێکی دیکه‌ چیرۆکی کاوێژ بخوێننه‌وه‌)
جوانی چیرۆکی کاوێژ، جوانیه‌کی دیتنی‌و ساکار نیه‌، به‌ڵکوو جوانیه‌کی راڤه‌کردنی‌و ئیستیعارییه‌.
خوێنه‌ری سه‌رپێیی به‌ خۆی ده‌ڵێ: ئه‌م چیرۆکه‌ به‌سه‌رهاتی تایه‌یه‌که‌و ئه‌و چاوه‌ڕوانیه‌ی که‌ ده‌بی له‌ گێڕانه‌وه‌ی به‌سه‌رهاتی شتێک‌دا هه‌بێت نیه‌تی. زۆرشتی که‌مه‌ وه‌ک:شوێن، کات، دیالۆگ،...
شیزۆشیعر(به‌شی2)
دیاره‌ کارکردی یه‌که‌می ده‌قه‌ پیرۆزه‌کان ، به‌ هۆی کارکردی به‌رچاوی خودی په‌یڤی پیرۆز ، کارکردێکی ناوه‌کی یه‌ و ئه‌مه‌ گوتاری ئه‌م ده‌قه‌ پیرۆزانه‌یه‌ که‌ گواستراوه‌ته‌وه‌ لایه‌کانی ژێره‌وه‌ی ده‌قی زمانی شێعری ، له‌ حاڵێکدا که‌ له‌ کارکردی دووهه‌م دا ، کارکردی نێوان ده‌قی هه‌ر له‌ لایه‌ی یه‌که‌م دا ماوه‌ته‌وه‌ و چه‌مک و هێما و ئوستووره‌ و که‌سایه‌تی و رووداوه‌کانی ده‌قه‌ پیرۆزه‌کان ، له‌ چوار چێوه‌ی گوتاری ده‌قی شێعری دا جێیان بۆ کراوه‌ته‌وه‌.
2-که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ ته‌مهیدی سه‌روو شێعرMeta poem
ئه‌م ته‌مهیده‌ یه‌کێکه‌ له و‌ خه‌سله‌ت و ره‌فتارانه‌ی له‌ ده‌قه‌ ره‌واییه‌کان دا هاته‌ کایه‌ ، ئه‌م ئیستڕاتێژییه‌ به‌ ئاراسته‌ی ته‌فه‌ککوری دووره‌ ئاوه‌ز و دژه‌ ئاوه‌زی پۆست مودێڕنیته‌ و ، سڕینه‌وه‌ی سه‌روه‌ری ئاوه‌ز و مرۆڤ و نووسه‌ر و ، دواجار وه‌لانانی ته‌مهید و ته‌کنیکه‌کانی فریوده‌ری خوێنه‌ر بنیات نرا . سه‌روو ره‌وایه‌ت(Meta fiction) به‌رهه‌می ئه‌و قۆناغه‌ بوو ، که‌ خوێنه‌ر ئیتر له‌ فرت و فێڵه‌ کانی نووسه‌ر گه‌یستبوو و له‌ هه‌وڵه‌ فێڵبازانه‌کانی نووسه‌ر بۆ خۆ حه‌شار دان له‌ پشت ره‌وایه‌ت و ده‌قدا وه‌ڕه‌ز ببوو . دوا جار نووسه‌ری ئه‌م قۆناغه‌ش به‌ راشکاوی دێته‌ ناو ده‌ق و ، هیچ ئه‌مه‌ ناشارێته‌وه‌ که‌ ده‌ق و ته‌واوی ته‌مهید و رووداوو داهێنانه‌کان ده‌سکردی ئه‌ون و چ داکۆکی له‌مه‌ ناکات ،  که‌ خه‌ریکه‌ رێک واقیع و راستی ده‌خوڵقێنێ  ، بۆیه‌ش جار جار له‌ ره‌وایه‌ت لاده‌دا و باسی چۆنیه‌تی داڕشتنی ده‌ق و پێچ و په‌ناکانی تێکنیک و ته‌مهیده‌کان ده‌کا . ئه‌م ئیستڕاتیژییه‌ دوا جار له‌ به‌ستێنی شێعریش دا که‌ڵکی لێ وه‌رگیرا.
شیزۆشیعر(به‌شی 1)
"...ئێمه‌ شێعرمان بنیات نا که‌ سه‌ره‌تایه‌ک له‌ شێتی
هه‌رکه‌س هزر ته‌ڕی ده‌کا
سی و سێ جار سڵاو له‌ عه‌قڵی
که‌ شێتی ره‌هاترین باڵنده‌..."
                            (منم شاعیری ژنانی چاوه‌ڕوان /بارانییه‌کانی هه‌ڵفڕین/ل33)
(1)
چه‌مکی شێتی له‌ سێ قۆناغی فکری به‌شه‌ری‌دا، ئاماده‌یی تۆخی هه‌بووه‌. له‌جیهانی پێش مودێڕنی سوننه‌تی دا ، که‌ هێشتا دووانه‌لێک دژی ئاوه‌زمه‌ندی/شێتی پێک نه‌هاتبوو، مرۆڤ بۆ پێناسه‌ کردنی شێتی و شێت ، ده‌سته‌وداوێنی سیستمی بیر کردنه‌وه‌ی شهوودی خۆی ده بۆوه‌ ، جاری وا هه‌بوو شێتی به‌جۆرێک"زانیاری ئوستووره‌یی و(شێت)یش جندڕ پۆشی زۆرزانی پێرۆزی قودسی پێناسه‌ ده‌کرا . وه‌ک چۆن (سه‌ن پۆل) ده‌ڵێ: خوا وای داناوه‌ که‌ جیهان له‌ سه‌ ر ده‌ستی شێته‌کان ، ده‌رباز بکات " یان به‌ گوته‌ی پاسکاڵ :" مرۆڤ به‌ پێی ویست ، وه‌ها شێته‌ ، که‌ شێت نه‌بوونی خۆی به‌ جۆرێکی دی ده‌بێته‌ شێتی .    
له‌م جیهانه‌ پڕ له‌ سیحر و ره‌مز و راز و جادوو ئه‌فسانه‌ و ئوستووره‌یه‌دا ، ئه‌ده‌بیاتێکی دووره‌ ئاوه‌زی خه‌یاڵاوی به‌دیهات ، که‌ تژی بوو له‌ دێو و درنج و جندۆکه‌ و ئه‌ژدیها....
جیهانی دوای سه‌ده‌کانی ناوه‌ڕاست یه‌کسه‌ر وه‌رسووڕا  ، یه‌کسه‌ر  ئاوه‌ز و ئاوه‌زمه‌ندی و مه‌نتیق و عه‌قڵ و تێکڕای نیزامی به‌ر له‌ خۆی ، که‌ له‌ سه‌ر ئوستوووره‌ و ئه‌فسانه‌ دامه‌زرابوو ، وه‌لانا و ئاوه‌ز له‌ په‌راوێزه‌وه‌ که‌وته‌ ناوه‌ند و هه‌رچی دژه‌ عه‌قڵ و مه‌نتق بوو ، خرایه‌ په‌راوێزه‌وه‌ . ده‌روون ناسی له‌م قۆناغه‌ دا ، به‌ کارکردێکی ئه‌زموون خوازانه‌ و ئاوه‌زمه‌ندانه‌ ، ره‌سه‌نایه‌تی دا به‌ به‌شی وشیار و ره‌فتاری عاقڵانه‌ و دیار و رێسامه‌ندی مرۆڤ و به‌شی به‌ئاگای زه‌ین و ، هه‌رچی ره‌فتاری دژه‌ رێسا و عه‌قڵ و مه‌نتق و سه‌ر به‌ به‌شی نابه‌ئاگای زه‌ینی مرۆڤ بووه‌ ، خستییه‌ ناو خانه‌ی نه‌خۆشی و شێتییه‌وه‌ ، ته‌نانه‌ت هه‌ست و عاتیفه‌ی به‌شه‌ری به‌ لایه‌نی مناڵانه‌ و بێ بایه‌خی مرۆڤ هاته‌ ئه‌ژمار . له‌م قۆناغه‌ دا ، ئه‌ده‌بیاتێکی مرۆڤ ته‌وه‌ری ئاوه‌ز خوازی ئیشک و ره‌ق و ره‌سمی  به‌رهه‌م هات ، که‌ دژ به‌ ئوستووره‌ و ئه‌فسانه‌ بوو . به‌ گاڵته‌وه‌ ده‌یڕوانییه‌ ئه‌ده‌بی سیحرو جادووی قۆناغی به‌ر له‌ خۆی . شێتی چه‌مکی ناله‌بار و غایبی پانتای ده‌قه‌ ئه‌ده‌بییه‌ کانی سه‌رده‌م بوو ، شیت گوناهبارێک بوو ، که‌ ده‌بوایه‌ له‌و به‌ر حه‌ساره‌کانی ده‌سکردی عاقڵه‌کان دا که‌له‌بچه‌ کرابا.
له‌ سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ی نۆزده‌ و هه‌ر ته‌نیا چه‌ند ده‌یه‌ دوای شۆڕشه‌ ده‌روون ناسانه‌که‌ی فیلیپ پینێل(phlip pinel)-که‌ که‌له‌بچه‌ی ده‌ست و قاچی شیته‌ کانی کرده‌وه‌ و په‌رده‌ ره‌شه‌ چه‌ند قاته‌کانی، په‌نجه‌ره‌ی شێتخانه‌ی هه‌ڵدڕی و رووناکایی خسته‌ ژووری شێته‌کان و ئه‌و تاقمه‌ی وه‌ک ده‌سکه‌وتی کۆمه‌لگا ناساند-نووسه‌ران و هونه‌رمه‌ندان ، دوا به‌دوای پینێل ، دووره‌ ئاوه‌زی به‌شه‌ریان به‌ به‌شێک له‌ هه‌ستی مرۆڤ وه‌ره‌گرت و دانیان به‌م راستییه‌ دانا.
                                          
یک قطعه شعر با طعم پست مدرن

بعد از رنسانس شعر فارسی در دهه‌ی 20 ، و هنجارشکنی نیما از درون پیکره گفتمان شعری سخت و عبوس وخسته کلاسیک و بنیان نهادن گفتمانی لیبرال تر و طراحی نقشه‌ی سرزمینی وسیع تر برای جست و خیز های آزادانه تر تخیل و خلاقیت،امواج این نسیم سبز شمالی،به حوزه‌ی شعر کردی نیز وزیدن گرفت. اما حدود دو دهه طول کشید تا نیمایی کرد زبان سر بر آورد و با شناخت  عمیق ساختار شعر نیما و تسلط کافی بر میراث شعر کردی،طرح در هم شکستن چهارچوب های خشک شعر کلاسیک کردی و نیمایی کردن آن را در اندازد. این نیمای کرد،

۱ 

بینه‏رانی ئه‏مڕۆ : 192
سه‏رجه‏می بینه‏ران : 38774
Ofogh Rayaneh Web Design
هه‌موو مافه‌کانی بۆ ماڵپه‌ڕی مامه‏ند قادری پارێزراوه . داڕشتن و رێک خستن: کۆمپانی افق رایانه